Van oudsher was er nauwelijks sprake van een tegenstelling tussen natuur en landbouw. De eeuwenlange verwevenheid creëerde zelfs een streekeigen landschap en natuur met veel variatie. De afgelopen decennia zijn zowel landbouw als natuur ‘solo’ gegaan en elkaar wat uit het oog verloren. De landbouw richtte zich op kansrijke internationale markten en de belangen van natuur en biodiversiteit kwamen onder de hoede van natuurorganisaties en de overheid.

De laatste jaren wordt consumenten steeds duidelijker dat voeding meer is dan je dagelijkse portie vetten, eiwitten en koolhydraten, en dat neveneffecten van de landbouwproductiewijze niet altijd positief zijn. Deze bewustwording is zichtbaar in het consumentengedrag, zo bewijst de omzetontwikkeling in producten met keurmerken als Beter Leven, Milieukeur, MSC, Fair Trade en biologisch. De omzet in deze duurzame dierlijke producten in supermarkten is verdubbeld in 2011. Deze ontwikkeling biedt kansen voor natuurorganisaties, boeren én marketeers.

Biologische zuivel is daarvoor een duidelijke casus. De productgroep laat een omzetgroei zien van ruim 30%, door de actieve rol van merken en huismerken. Dit heeft ertoe geleid dat er behoefte is aan omschakelaars. Inmiddels zijn zo’n 35 melkveehouders aan het omschakelen en nog eens 25 overwegen dit. Jaarlijks zijn er naar verwachting 15 nieuwe biologische melkveehouders nodig, goed voor 750 hectare. Biologische boeren hebben een relatief extensief beheer als uitgangspunt, werken kunstmestvrij en zonder chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen en leveren alleen al hierdoor meer natuur en soortenrijkdom. Nuttig voor natuurgebieden, maar ook als buffer aan de rand van natuurgebieden. De komende jaren is er behoefte aan meer landbouwgrond voor (omschakelende) biologische boeren.

De overheid kan hierbij een rol spelen door haar eigen gronden die een natuurdoelstelling hadden binnen de EHS te verkopen of te verpachten aan boeren die biologisch (gaan) werken. Ook natuurorganisaties kunnen voor het beheer vaker voorrang geven aan biologische boeren.

Voor natuurorganisaties is de markt voor biologisch aantrekkelijk omdat natuurontwikkeling dan ook deels gefinancierd kan worden vanuit de markt. Voor biologische boeren is natuur en biodiversiteit geen tijdelijk bijproduct, maar een integraal onderdeel. We zien steeds vaker dat biologische boeren en natuurorganisaties elkaar weten te vinden. Verschillende projecten van het Louis Bolk Instituut en Alterra / WUR laten zien dat er meer natuur en biodiversiteit geleverd kan worden en dat dit inpasbaar is in de bedrijfsvoering. Technologische oplossingen rond voederwinning, gebruik van strooisel en nieuwe gewassen helpen daarbij. Het vergt echter innovatiebudget en ketensamenwerking tussen natuurorganisaties, boeren en fabrikanten om de meerwaarde te realiseren.

Opnieuw invulling geven aan het verweven van landbouw en natuur, is dat terug naar het verleden? Nee, noem het voortschrijdend inzicht. Kopende consumenten dragen via hun wekelijkse boodschappen ook bij aan de groene diensten van de landbouw. Past helemaal in het plaatje '2012'.

Maurits Steverink
Ketenmanager Vlees en Zuivel, Bionext

Dit opinieartikel is eerder gepubliceerd in AGD-Boerderij Weekend.

Bron: Bionext